Kaplica Matki Bożej na Jasnej Górze, przez wieki nazywana Jej pałacem, komnatą bądź salą tronową - to oddzielny kościół, wbudowany między bazylikę (kościół klasztorny) a gmach klasztoru. Kościół ten, mimo swej okazałości nazywany kaplicą, powstawał w trzech etapach. Najpierw powstała (druga zresztą z kolei w tym samym miejscu) Kaplica Cudownego Obrazu, późnogotycka, otwierająca się ongiś na krużganek klasztorny. Pielgrzymi przychodzili tu z kościoła klasztornego (bazyliki), a wychodzili przez klasztorny krużganek. Było to bardzo kłopotliwe zarówno dla pielgrzymów, jak i dla zakonników. Toteż w drugim etapie budowy tego "pałacu", w latach 1641-44, w miejscu krużganku wzniesiono korpus nawowy o charakterze kościoła bazylikowego z emporami. Dotychczasowa kaplica dla rozszerzonej budowli zaczęła pełnić funkcję prezbiterium, i tak też jest nazywana dziś. W tym samym czasie przed owym korpusem nawowym zbudowano dwukondygnacyjny otwarty krużganek. Trzeci etap budowy Kaplicy Matki Bożej to przebudowa owego krużganku na zamkniętą oszkloną tzw. przybudówkę w 1929 r.
Kaplica Matki Bożej ubogacała się przez wieki niezwykłymi elementami wyposażenia artystycznego oraz skromnymi darami ubogich pielgrzymów. Należy tu wspomnieć ufundowanie przez Jerzego Ossolińskiego w latach 1645-50, istniejącego do dziś, hebanowo-srebrnego ołtarza dla Obrazu Matki Bożej w prezbiterium kaplicy oraz stiukowo-malarską dekorację nawy głównej korpusu nawowego z 1689 r. Stiuki te reprezentują najwyższy poziom europejski i były wykonane najprawdopodobniej przez artystów włoskich.
Zrozumiałe jest, że wnętrze kaplicy - przede wszystkim ze względu na ciągłą obecność tłumów pielgrzymów - przez wieki musiało podlegać różnym działaniom restauratorskim i konserwatorskim. Pragnąłbym zwrócić tu uwagę zwłaszcza na dwa fakty: konserwację górnej części prezbiterium w latach 1944-45, kiedy to odkryto fragmenty bardzo interesującej polichromii z pierwszych lat XVII wieku (m.in. Pokłon pasterzy z przepiękną postacią Matki Bożej), oraz wielkie dzieło kompleksowej konserwacji korpusu nawowego, podjęte i przeprowadzone w latach 2001-2002. Przywrócono wówczas pierwotne piękno tej wspaniałej części kaplicy oraz wykonano niemożliwą dotąd dokumentację fotograficzną. W wyniku tych działań konserwatorskich powstał bezprecedensowy w swej wartości album Kaplica Matki Bożej, autorstwa o. Jana Golonki OSPPE i Jerzego Żmudzińskiego. Obejmuje on dokumentację fotograficzną całej kaplicy, dokładne opisy, wreszcie - historię dokonywanych w kaplicy restauracji.
Jeżeli czcimy Matkę Bożą w Jej Jasnogórskim Obrazie i odczuwamy Jej realną obecność w tym miejscu, nie może nam być obojętne, co Ją otacza.
W historii sztuki przyjęta jest zasada, że do pełnego poznania dzieła konieczne jest spełnienie trzech warunków: autopsja ( ogląd), studium fotografii oraz dokładny opis. Wspomniany album znakomicie pozwala nam na spełnienie dwóch ostatnich warunków, byśmy nie ograniczali się tylko do pierwszego, gdyż wówczas zbyt wiele rzeczy ważnych nam umyka.