Uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa przypada w piątek trzeciego tygodnia po Zesłaniu Ducha Świętego, czyli po dawnej oktawie Bożego Ciała. Święto to zostało ustanowione stosunkowo niedawno, choć jego idea, zakorzeniona w Piśmie Świętym, sięga starożytności chrześcijańskiej. W tym dniu czcimy miłość Boga do człowieka, która objawiła się w Chrystusie, a najbardziej widoczna jest w Jego męce. Symbolem tej miłości jest Serce Jezusa przebite za grzechy. Kult rozwinął się w oparciu o słowa zapisane w Ewangelii św. Jana: "Lecz gdy podeszli do Jezusa i zobaczyli, że już umarł, nie łamali Mu goleni, tylko jeden z żołnierzy włócznią przebił Mu bok i natychmiast wypłynęła krew i woda" (J 19, 33-34).
Wśród promotorów szerzących kult Najświętszego Serca Jezusowego najważniejsze miejsce zajmuje św. Małgorzata Maria Alacoque ( +1690). Ta nieznana, pokorna zakonnica z klasztoru Nawiedzenia w Paray-le-Monial przyczyniła się do wprowadzenia święta ku czci Najświętszego Serca Jezusa. Miała ona między rokiem 1673 a 1675 kilka mistycznych wizji. W 1675 r. przeżyła czwarte i najważniejsze objawienie. Klęcząc przed Najświętszym Sakramentem w oktawie Bożego Ciała, "zobaczyła Chrystusa, który - wskazując na swoje Serce - wypowiedział następujące słowa: ´Oto Serce, które tak bardzo umiłowało ludzi, że niczego nie szczędziło, by im dać dowody swej miłości. A w zamian od większości ludzi doznaje tylko niewdzięczności przez ich nieuszanowania i świętokradztwa, przez ich oziębłość i pogardę, z jaką się odnoszą do tego Sakramentu Miłości. A o wiele większą boleść sprawia mi to, że nawet serca Mnie poświęcone tak ze Mną postępują. Dlatego żądam od ciebie, żeby pierwszy piątek po oktawie Bożego Ciała był poświęcony na szczególną uroczystość ku uczczeniu Mojego Serca przez to, że w tym dniu wierni przystępować będą do Komunii św., że będą składać uroczyste wynagrodzenia przez publiczne wyznawanie win, ażeby naprawić zniewagi, jakich to Serce doznało podczas wystawienia na ołtarzach´" (Pamiętnik Duchowy Małgorzaty Marii Alacoque, s. 93).
Początkowo kult Serca Jezusowego napotykał na wiele trudności, które wydawały się nie do przezwyciężenia. Stolica Apostolska przez długie lata, mimo próśb biskupów, wielu zakonów i bractw, zachowywała milczenie. Wreszcie prośba biskupów polskich, skierowana do papieża Klemensa XIII w 1765 r., odniosła oczekiwany skutek. Jeszcze w tym samym roku Stolica Apostolska pozwoliła obchodzić święto Serca Jezusowego we wszystkich klasztorach Sióstr Wizytek, a potem rozszerzono je na całą Polskę. W 1856 r. papież Pius IX, na prośbę biskupów francuskich, rozszerzył je na cały Kościół (świat). Papież Leon XIII w 1889 r. podniósł rangę święta do uroczystości. Dziesięć lat później pod wpływem objawień danych s. Marii Droste, przełożonej klasztoru Dobrego Pasterza w Oporto, ten sam papież wydał encyklikę Annum sacrum - Rok Święty.
Papież Pius XI w encyklice Miserentissimus Redemptor - Najmiłosierniejszy Odkupiciel - ogłoszonej w 1928 r., wzywał wiernych do odnowienia aktu zadośćuczynienia Sercu Jezusowemu. Przypominał też dwie praktyki religijne: Komunię św. wynagradzającą i nabożeństwo Godziny Świętej. Wynagrodzenie i zadośćuczynienie odgrywały zawsze istotną rolę w czci Serca Jezusowego. Papież Pius XII, z racji stulecia rozszerzenia święta Serca Pana Jezusa na cały świat, w 1956 r. ogłosił encyklikę Haurietis aquas - Będziecie czerpać ze źródeł Odkupienia.
Jedną z uprzywilejowanych form kultu Najświętszego Serca Pana Jezusa jest odmawianie lub śpiewanie litanii. O tej litanii Ojciec Święty Jan Paweł II tak mówił: "Jest to wspaniała modlitwa, w całości skupiona na tajemnicy wewnętrznej Chrystusa: Boga-Człowieka. Litania do Serca Jezusa czerpie obficie ze źródeł biblijnych, a równocześnie odzwierciedla najgłębsze doświadczenia ludzkich serc. Jest to zarazem modlitwa uwielbienia i autentycznego dialogu. Mówimy w niej o Sercu - a równocześnie pozwalamy sercom rozmawiać z tym jedynym Sercem, które jest ´źródłem życia i świętości´ oraz ´pożądaniem wzgórz wiekuistych´. Z sercem, które jest ´cierpliwe i wielkiego miłosierdzia´ oraz ´hojne dla wszystkich, którzy Go wzywają´" (Watykan, 27 czerwca 1982 r.) .
Nabożeństwo do Najświętszego Serca Pana Jezusa oznacza całkowite oddanie się Chrystusowi, w odpowiedzi na miłość Jego Serca ku nam. Słowa: "Najświętsze Serce" oznaczają osobę Chrystusa ze szczególnym podkreśleniem Jego miłości, której symbolem jest Serce. Ojciec Święty Jan Paweł II, nawiedzając w czerwcu 1981 r. bazylikę SacreM Coeur na Montmartre w Paryżu, powiedział, że kontemplacja miłości Pana Jezusa - w nabożeństwie do Najświętszego Serca - winna nas skłonić, " aby żyć według wymagań chrztu, tego oczyszczenia naszego bytu wodą, która wypłynęła z Serca Chrystusa i według apelu, jaki kieruje do nas codziennie swą łaską". Nabożeństwo do Najświętszego Serca - to nabożeństwo do samego Chrystusa. On jest przedmiotem naszej czci, to do Niego zanosimy naszą modlitwę: "Uwielbiajmy Serce Jezusa, zranione z miłości do nas".