Dzisiaj kawa wraca do łask, a jej fani nie muszą już żyć w poczuciu winy. Są, oczywiście, sytuacje, kiedy kawę trzeba ograniczyć, ale opublikowano liczne badania, które wykazały jej pozytywny wpływ w profilaktyce różnych schorzeń, w tym tak powszechnych jak cukrzyca typu 2 czy choroby układu sercowo-naczyniowego.

Kilka lat temu kawa w Polsce została nobilitowana – wprowadzono ją, jako jedno z zaleceń żywieniowych, do piramidy zdrowego żywienia opracowanej przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie. Jest jednak napojem dla dorosłych, bo jeżeli chodzi o dzieci i młodzież, nic się nie zmieniło: przedstawiciele tych grup wiekowych nie powinni pić kawy w ogóle. Również kobiety w ciąży powinny ograniczyć spożycie kawy do maksymalnie jednej filiżanki dziennie, ewentualnie sięgać po kawę bezkofeinową.

Za bezpieczną dawkę dla zdrowej osoby dorosłej uważa się 3-4 filiżanki dziennie. Większe dawki wiążą się z przyjęciem większej ilości kofeiny, a to, nawet u osób zdrowych, może się wiązać z zburzeniami snu czy kołataniem serca. W badaniach nad kawą odkryto, że jej właściwości zależą od gatunku i miejsca uprawy, a zwłaszcza od sposobu przyrządzenia – inaczej działa kawa filtrowana np. z ekspresu przelewowego, inaczej parzona po turecku. Ważne są też stan zdrowia konkretnej osoby i indywidualne predyspozycje.

Co do pozytywów, które wynikają z regularnego picia umiarkowanych ilości kawy, doniesienia wielu autorów wskazują, że ten nawyk zmniejsza ryzyko rozwoju stanu przedcukrzycowego i zachorowania na cukrzycę typu 2. Przy czym trzeba podkreślić zasady: picie regularne i w umiarkowanych ilościach. Kawa spożywana sporadycznie i w dużych dawkach będzie działać zupełnie inaczej. Trzeba również wziąć pod uwagę, że badania te dotyczą kawy czarnej – bez dodatków typu mleko, śmietanka, cukier. Te dodatki smakowe ograniczają korzyści, które daje organizmowi picie małej czarnej.

Zaskoczeniem są również wyniki badań związanych ze skutkami picia kawy w kontekście chorób serca. Do niedawna uważano, że wypicie kilku kaw dziennie podnosi ryzyko choroby niedokrwiennej serca. Badania z ostatniego dziesięciolecia zweryfikowały ten pogląd; wykazano, że tak nie jest, pod warunkiem, że kawa jest przyrządzona w odpowiedni sposób, czyli z użyciem filtrów. Niektórzy badacze twierdzą nawet, że kawa zmniejsza ryzyko choroby niedokrwiennej serca.

Wracając do ograniczeń, które powinni uwzględniać kawosze – jednym z nich jest zaburzenie wchłaniania żelaza, dlatego osoby mające tego typu problemy zdrowotne, np. niedokrwistość, nie powinny sięgać po kawę. Dyskutowany jest również wpływ kawy na wchłanianie innych pierwiastków. Duże ilości kawy mogą pogarszać wchłanianie wapnia i magnezu, co prowadzi do zaburzeń w strukturze kości i zwiększa ryzyko osteoporozy. Trzeba też uwzględnić interakcje, w które wchodzi kawa z różnymi lekami. Zawsze warto sprawdzić w ulotce lub zapytać specjalistę, czy można pić kawę w czasie przyjmowania danego leku.

Na pewno nie wszystko w sprawie kawy zostało wyjaśnione. Wiadomo, że zauważone w wielu przypadkach korzystne działanie kawy wynika m.in. z zawartych w jej składzie polifenoli, które mają właściwości antyoksydacyjne i wykazują działanie przeciwzapalne. Ale aromatyczne brązowe ziarenka zawierają wiele składników, które mogą mieć zarówno korzystne, jak i szkodliwe działanie, a połączenie kawy z innymi spożywanymi produktami powoduje kolejne reakcje, dlatego potrzebne są dalsze badania.